Trong bối cảnh môi trường kỹ thuật số ngày càng phức tạp, các chuyên gia an ninh mạng đã tổng hợp dự đoán về thách thức và xu hướng nổi bật sẽ định hình an ninh mạng vào năm 2026. Bài báo này phân tích các luận điểm chính từ cuộc trao đổi chuyên sâu giữa các chuyên gia, nhấn mạnh sự nổi lên của các mối đe dọa dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI), sự chuyển dịch từ tập trung vào phòng ngừa sang tăng cường khả năng khôi phục và yêu cầu cấp thiết về kiến trúc an ninh linh hoạt và nhận diện danh tính. Từ góc độ học thuật, nghiên cứu này cho thấy, một bức tranh toàn diện về những nguy cơ mới mà tổ chức và cá nhân phải đối mặt, đồng thời chỉ rõ các biện pháp chiến lược cần thiết nhằm thích ứng với tương lai bất định.
Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất trong dự đoán cho năm 2026 là sự gia tăng mạnh mẽ của các mối đe dọa dựa trên AI. Các tác nhân xấu dự kiến sẽ sử dụng hệ thống AI theo cách tự động hóa và mở rộng quy mô các cuộc tấn công, bao gồm cả việc sử dụng các hệ thống Agentic AI – các chương trình AI có khả năng thực thi các tác vụ phức tạp một cách độc lập. Từ góc độ vận hành an ninh, các mối đe dọa dựa trên AI đặt ra thách thức lớn đối với các công cụ và mô hình phòng thủ truyền thống. Các hệ thống phát hiện dựa trên chữ ký hoặc quy tắc cố định gặp nhiều khó khăn trong việc theo kịp các hành vi tấn công có khả năng biến đổi linh hoạt và học hỏi theo thời gian.
Ngay cả các giải pháp bảo mật hiện đại dựa trên phân tích hành vi cũng có nguy cơ bị quá tải trước số lượng lớn các hoạt động được tạo ra một cách tự động và có chủ đích. Do đó, khoảng cách giữa tốc độ tấn công và tốc độ phản ứng của con người ngày càng bị nới rộng, làm suy giảm hiệu quả của các mô hình phòng thủ truyền thống.
Trong bối cảnh dự báo năm 2026, nhiều nghiên cứu cho rằng sự trỗi dậy của các mối đe dọa dựa trên AI buộc các tổ chức phải tái định hình cách tiếp cận an ninh mạng theo hướng toàn diện hơn. Việc đối phó hiệu quả với các mối đe dọa này không chỉ đòi hỏi đầu tư vào các giải pháp phòng thủ ứng dụng AI, mà còn yêu cầu sự kết hợp giữa quản trị rủi ro, nâng cao năng lực con người và điều chỉnh quy trình vận hành an ninh. Sự thay đổi này phản ánh một thực tế mới, trong đó an ninh mạng không còn là cuộc đối đầu giữa con người với con người, mà là sự cạnh tranh giữa các hệ thống AI trong một môi trường đe dọa ngày càng tự động hóa và khó dự đoán.
Chuyển dịch từ phòng ngừa sang khả năng phục hồi
Các báo cáo nghiên cứu hiện nay đều chỉ ra rằng việc ngăn chặn hoàn toàn mọi vi phạm an ninh là mục tiêu không thực tế, bởi các hệ thống thông tin luôn tồn tại những điểm yếu tiềm ẩn xuất phát từ con người, quy trình và công nghệ. Trong bối cảnh đó, các tổ chức dần chuyển sang một cách tiếp cận thực tế hơn, coi vi phạm an ninh là khả năng tất yếu và tập trung vào việc giảm thiểu tác động khi sự cố xảy ra. Khả năng phục hồi, được hiểu là năng lực duy trì hoạt động cốt lõi và khôi phục hệ thống trong thời gian ngắn sau sự cố, trở thành tiêu chí đánh giá quan trọng đối với mức độ trưởng thành của chiến lược an ninh mạng.
Một khía cạnh quan trọng khác của tư duy khả năng phục hồi là việc chuyển trọng tâm từ các chỉ số phòng thủ truyền thống sang các chỉ số đo lường tác động và thời gian khôi phục. Thay vì chỉ đánh giá hiệu quả bảo mật dựa trên số lượng cuộc tấn công bị chặn, các tổ chức ngày càng quan tâm đến các yếu tố như thời gian phát hiện sự cố, thời gian khôi phục hoạt động, mức độ gián đoạn dịch vụ và khả năng duy trì các chức năng thiết yếu. Cách tiếp cận này giúp phản ánh chính xác hơn năng lực thực tế của hệ thống trong môi trường đe dọa liên tục. Trong tầm nhìn hướng đến năm 2026, nhiều tài liệu nghiên cứu dự báo rằng khả năng phục hồi sẽ trở thành thành phần cốt lõi của chiến lược an ninh mạng. Sự chuyển dịch từ phòng ngừa sang khả năng phục hồi không đồng nghĩa với việc giảm nhẹ vai trò của các biện pháp phòng thủ, mà thể hiện một cách tiếp cận toàn diện hơn, trong đó an ninh mạng được xem là quá trình quản lý rủi ro liên tục nhằm đảm bảo sự ổn định và bền vững của tổ chức trong bối cảnh các mối đe dọa ngày càng khó lường.
Bảo mật danh tính và Zero Trust
Trong bối cảnh kiến trúc hệ thống thông tin ngày càng phân tán và linh hoạt, bảo mật danh tính đã nổi lên như một trụ cột trung tâm của chiến lược an ninh mạng hiện đại. Khác với các mô hình truyền thống vốn dựa vào khái niệm biên giới mạng rõ ràng, nơi hệ thống nội bộ được xem là đáng tin cậy hơn so với bên ngoài, các môi trường công nghệ hiện nay như điện toán đám mây, làm việc từ xa và tích hợp dịch vụ bên thứ ba đã làm xóa nhòa ranh giới này. Trong điều kiện đó, danh tính của người dùng, thiết bị và dịch vụ trở thành yếu tố cốt lõi để xác định mức độ tin cậy và quyền truy cập, thay thế cho các giả định an ninh dựa trên vị trí mạng.
Với số lượng các thực thể không phải con người như dịch vụ và bot ngày càng tăng đáng kể trong hạ tầng mạng, các mô hình Zero Trust trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Việc kiểm soát truy cập dựa trên danh tính mạnh mẽ và quản lý quyền truy cập tối thiểu trở thành nền tảng của chiến lược bảo mật hiệu quả trong năm 2026. Từ góc độ chiến lược, việc triển khai bảo mật danh tính trong khuôn khổ Zero Trust đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa quản lý danh tính và quyền truy cập, xác thực đa yếu tố, phân quyền theo nguyên tắc tối thiểu cần thiết và giám sát hành vi liên tục. Các nghiên cứu chỉ ra rằng việc giới hạn quyền truy cập ở mức tối thiểu không chỉ giúp giảm thiểu phạm vi ảnh hưởng khi xảy ra sự cố, mà còn làm tăng khả năng phát hiện các hành vi bất thường, đặc biệt trong các kịch bản tấn công sử dụng danh tính hợp pháp bị đánh cắp.
Ảnh hưởng của AI và deepfake đến an ninh con người trong không gian số
Các chuyên gia dự đoán mức độ tinh vi của kỹ nghệ xã hội sẽ tăng đáng kể vào năm 2026 do sự ứng dụng rộng rãi của AI trong tạo nội dung giả mạo. Một trong những yếu tố làm gia tăng rủi ro an ninh con người là sự phổ biến của công nghệ deepfake và tổng hợp giọng nói nhân tạo, cho phép tạo ra các nội dung giả mạo có độ chân thực cao, vượt qua khả năng phân biệt của người dùng thông thường. Các nội dung này có thể lợi dụng niềm tin, cảm xúc và thói quen ra quyết định của con người, đặc biệt trong các tình huống mang tính khẩn cấp hoặc có áp lực tâm lý. Khi các thông điệp giả mạo được trình bày dưới dạng hình ảnh hoặc giọng nói của những cá nhân quen thuộc hoặc có thẩm quyền, khả năng người dùng bị đánh lừa và đưa ra quyết định sai lầm tăng lên đáng kể, ngay cả đối với những người có kinh nghiệm làm việc trong môi trường số.
Trước bối cảnh đó, nhiều tài liệu nghiên cứu nhấn mạnh rằng các biện pháp phòng vệ thuần túy dựa trên công nghệ là chưa đủ để đối phó hiệu quả với các mối đe dọa hướng đến con người. Mặc dù các giải pháp phát hiện nội dung giả mạo dựa trên AI đang được phát triển, chúng thường mang tính phản ứng và khó theo kịp tốc độ tiến hóa của các kỹ thuật tạo sinh nội dung. Do đó, việc nâng cao nhận thức bảo mật và năng lực đánh giá thông tin của người dùng được xem là một thành phần không thể thiếu trong chiến lược an ninh tổng thể.
Rủi ro chuỗi cung ứng và bên thứ ba
Một nội dung thảo luận quan trọng khác là sự gia tăng rủi ro từ chuỗi cung ứng và các đối tác bên ngoài, khi những kẻ tấn công nhắm vào các nhà cung cấp nhỏ hoặc các dịch vụ tích hợp để xuyên thủng vào hệ thống chính. Sự phát triển của các mô hình kinh doanh dựa trên tích hợp dịch vụ, điện toán đám mây và phần mềm của bên thứ ba đã tạo ra một môi trường mà trong đó ranh giới an ninh truyền thống của tổ chức không còn được xác định rõ ràng. Thay vì tấn công trực tiếp vào mục tiêu chính, kẻ tấn công ngày càng có xu hướng khai thác các nhà cung cấp nhỏ, đối tác kỹ thuật hoặc dịch vụ phụ trợ, vốn thường có mức độ bảo mật thấp hơn nhưng lại sở hữu quyền truy cập hợp pháp vào hệ thống lõi.
Khi một nhà cung cấp hoặc đối tác bị xâm nhập, kẻ tấn công có thể lợi dụng các kênh kết nối sẵn có, chẳng hạn như API, phần mềm cập nhật, tài khoản dịch vụ hoặc cơ chế đồng bộ dữ liệu, để mở rộng phạm vi ảnh hưởng sang nhiều tổ chức khác nhau. Điều này khiến các cuộc tấn công chuỗi cung ứng đặc biệt nguy hiểm, bởi chúng có khả năng lan truyền trên diện rộng và vượt qua nhiều lớp phòng thủ truyền thống mà không cần tấn công trực tiếp từng mục tiêu riêng lẻ. Các cuộc tấn công vào chuỗi cung ứng có thể gây ra hậu quả lan rộng đối với nhiều tổ chức cùng một lúc và do đó đòi hỏi các biện pháp quản lý rủi ro nghiêm ngặt hơn ở các điểm phụ thuộc.
Dự đoán bảo mật mạng cho năm 2026 chỉ ra rõ ràng rằng sự tiến bộ của công nghệ, đặc biệt là AI và tự động hóa, vừa là cơ hội vừa là thách thức đối với cộng đồng an ninh mạng. Trong khi AI có thể giúp tăng cường khả năng phát hiện và phản ứng với các mối đe dọa, nó cũng đồng thời cung cấp cho đối thủ nhiều công cụ tinh vi hơn để gây hại. Việc chuyển dịch sang kiến trúc an ninh dựa trên danh tính và khả năng phục hồi hệ thống phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận toàn diện đối với an ninh mạng. Để chuẩn bị cho tương lai, các tổ chức cần không chỉ đầu tư vào công nghệ phòng thủ tiên tiến mà còn xây dựng các chiến lược linh hoạt và bền vững, kết hợp yếu tố con người, quy trình và công nghệ.
