Sau khi Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 được ban hành, Chính phủ đã cụ thể hóa các quy định liên quan đến doanh nghiệp khoa học và công nghệ (DNKHCN) bằng Nghị định số 268/2025/NĐ-CP. Đây được xem là bước hoàn thiện quan trọng về thể chế, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch và thuận lợi hơn cho khu vực doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.
Hệ thống DNKHCN từng bước hình thành và phát triển
Giai đoạn 2012-2024 ghi nhận sự gia tăng ổn định về số lượng DNKHCN trên cả nước. Tính đến tháng 12/2025, đã có 962 Giấy chứng nhận DNKHCN được cấp. Riêng trong năm 2024, số lượng doanh nghiệp đạt mốc 920, cho thấy xu hướng phát triển tích cực của khu vực này.
Các DNKHCN hoạt động chủ yếu trong các lĩnh vực công nghệ sinh học, công nghệ thông tin, tự động hóa và vật liệu mới. Trong đó, công nghệ sinh học chiếm tỷ trọng cao nhất, tiếp đến là công nghệ thông tin và tự động hóa.
Đáng chú ý, phần lớn DNKHCN được hình thành từ nguồn lực của khu vực tư nhân. Khoảng 93,5% doanh nghiệp tự đầu tư nghiên cứu và phát triển hoặc nhận chuyển giao công nghệ từ nguồn vốn của chính doanh nghiệp; chỉ khoảng 6,5% có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước. Điều này cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của khu vực tư nhân trong đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Một trong những điểm mới quan trọng của Nghị định 268 là quy định cụ thể tiêu chí, điều kiện chứng nhận DNKHCN theo từng quy mô doanh nghiệp.
Doanh nghiệp KH&CN đầu tư nghiên cứu, làm chủ thiết bị và quy trình sản xuất tự động.
Theo đó, doanh nghiệp phải được thành lập và hoạt động theo Luật Doanh nghiệp; tạo ra sản phẩm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo từ các kết quả được bảo hộ hoặc công nhận hợp pháp như sáng chế, giải pháp hữu ích, chương trình máy tính, giống cây trồng mới, hoặc công nghệ nhận chuyển giao hợp pháp.
Đối với từng nhóm quy mô (lớn, vừa, nhỏ và siêu nhỏ), Nghị định quy định rõ yêu cầu về tỷ lệ chi cho R&D, nhân lực nghiên cứu và tỷ trọng doanh thu từ sản phẩm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Cách tiếp cận này bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với năng lực thực tế của từng loại hình doanh nghiệp, đồng thời nâng cao chất lượng và thực chất của hoạt động R&D.
Phân cấp mạnh cho địa phương, rút ngắn thời gian xử lý
Nghị định 268 giao thẩm quyền tiếp nhận, thẩm định và cấp Giấy chứng nhận DNKHCN cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Việc phân cấp này nhằm tăng tính chủ động cho địa phương, rút ngắn quy trình xử lý và tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.
Thời hạn giải quyết hồ sơ được quy định tối đa 15 ngày. Cơ quan thẩm định có thể áp dụng hình thức tự thẩm định, lấy ý kiến chuyên gia độc lập hoặc thành lập Hội đồng thẩm định. Đồng thời, Nghị định cũng quy định rõ các trường hợp thu hồi, hủy bỏ Giấy chứng nhận nhằm bảo đảm tính minh bạch, nghiêm túc trong thực thi chính sách.
Nghị định 268 cụ thể hóa hệ thống ưu đãi dành cho DNKHCN trên nhiều phương diện. Về thuế thu nhập doanh nghiệp, DNKHCN được áp dụng thuế suất 10% trong 15 năm; miễn thuế 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo. Doanh nghiệp được trích tối đa 20% thu nhập tính thuế để lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời được khấu trừ 200% chi phí R&D khi tính thuế.
Bên cạnh đó là các ưu đãi về đất đai, miễn thuế nhập khẩu đối với máy móc, thiết bị phục vụ R&D; ưu đãi trong đấu thầu đối với sản phẩm khoa học, công nghệ trong nước; tiếp cận nguồn vốn tín dụng đầu tư của Nhà nước và các quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo.
Dây chuyền sản xuất ứng dụng công nghệ tự động hóa tại doanh nghiệp khoa học và công nghệ.
Hệ thống chính sách này không chỉ giảm chi phí đầu tư cho doanh nghiệp mà còn tạo động lực mạnh mẽ để doanh nghiệp gia tăng chi cho nghiên cứu và phát triển.
Nghị định cũng quy định rõ trách nhiệm của cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp. UBND cấp tỉnh có trách nhiệm tổ chức triển khai chính sách, cập nhật dữ liệu doanh nghiệp lên nền tảng số quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; theo dõi, đánh giá hiệu quả hoạt động.
Về phía doanh nghiệp, DNKHCN phải duy trì các điều kiện chứng nhận, cam kết tính hợp pháp của kết quả khoa học và công nghệ sử dụng trong sản xuất, kinh doanh; thực hiện đầy đủ chế độ báo cáo theo quy định.
Việc ban hành Nghị định 268/2025/NĐ-CP đánh dấu bước chuyển quan trọng từ khuyến khích sang kiến tạo phát triển DNKHCN theo hướng thực chất, minh bạch và bền vững hơn.
Trong bối cảnh kinh tế tri thức và kinh tế số ngày càng giữ vai trò chủ đạo, DNKHCN được kỳ vọng trở thành lực lượng nòng cốt trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu, làm chủ công nghệ, thay thế nhập khẩu và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Với hành lang pháp lý đồng bộ và cơ chế ưu đãi rõ ràng, Nghị định 268 được kỳ vọng sẽ tạo cú hích mới, thúc đẩy khu vực doanh nghiệp khoa học và công nghệ phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn tới.
