Ông Nguyễn Xuân Việt, Giám đốc Công nghệ của Tập đoàn FPT đề xuất kết nối các hệ thống giám sát an ninh mạng, phát hiện gian lận và phòng chống rửa tiền để nâng cao khả năng nhận diện, ứng phó rủi ro theo thời gian thực.
AI khiến ranh giới giữa tấn công mạng và gian lận tài chính ngày càng mờ nhạt
Tại Hội thảo và triển lãm Smart Banking 2026 lần thứ 7 do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phối hợp với Tập đoàn IEC tổ chức, dưới sự bảo trợ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, các chuyên gia tập trung thảo luận về việc xây dựng ngân hàng số đáng tin cậy, thúc đẩy đổi mới thanh toán và tăng cường phòng chống gian lận.
Phát biểu tại sự kiện, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng nhấn mạnh việc ứng dụng AI cần gắn với hiệu quả thực tiễn, quản trị rủi ro và bảo đảm an toàn.
Trong phiên thảo luận chuyên đề “Ngân hàng số đáng tin cậy: Thúc đẩy đổi mới thanh toán và tăng cường phòng chống gian lận”, đại diện FPT cùng các ngân hàng và doanh nghiệp công nghệ trao đổi về bài toán cân bằng giữa trải nghiệm thanh toán liền mạch và yêu cầu bảo vệ giao dịch số.
Theo ông Nguyễn Xuân Việt, hai nhóm rủi ro nổi bật mà ngân hàng cần ưu tiên giải quyết là tấn công trực tiếp vào hệ thống công nghệ và gian lận nhắm vào khách hàng thông qua giả mạo, thao túng tâm lý. Hai nhóm rủi ro này ngày càng khó tách biệt, bởi nhiều vụ xâm nhập bắt đầu từ việc đánh lừa con người để chiếm đoạt thông tin đăng nhập hợp lệ, sau đó tiếp cận hệ thống.
Thứ nhất, AI có thể giúp các đối tượng tấn công tự động hóa quá trình dò tìm lỗ hổng, đẩy nhanh tốc độ xâm nhập và mở rộng quy mô tấn công. Điều này đặt ra yêu cầu chuyển từ phòng thủ thụ động sang giám sát liên tục, phát hiện sớm và chủ động ứng phó. Phạm vi quản lý an ninh cũng cần mở rộng từ người dùng sang máy móc, ứng dụng và các tác nhân AI (AI Agent) có khả năng tự thực hiện nhiệm vụ.
Thứ hai, công nghệ deepfake cho phép tạo hoặc chỉnh sửa hình ảnh, video và giọng nói giống người thật, khiến các hình thức lừa đảo trở nên khó nhận diện hơn. Kẻ gian có thể giả mạo người thân, lãnh đạo hoặc nhân viên ngân hàng để thao túng tâm lý, khiến nạn nhân chủ động chuyển tiền.
Trong những trường hợp này, giao dịch vẫn có thể vượt qua các bước xác thực thông thường nếu ngân hàng chỉ kiểm tra thông tin đăng nhập hoặc danh tính mà chưa phân tích hành vi và bối cảnh giao dịch. Vì vậy, việc kết hợp nhiều lớp xác thực, phân tích hành vi và chia sẻ thông tin cảnh báo có vai trò quan trọng trong phát hiện gian lận.
Ba hướng tiếp cận bảo vệ ngân hàng số
Từ những thách thức trên, đại diện FPT đề xuất ba hướng tiếp cận nhằm nâng cao năng lực bảo vệ hệ thống ngân hàng số.
Thứ nhất, củng cố nền tảng bảo mật và quản lý danh tính. Ngân hàng cần triển khai mô hình Zero Trust, theo đó không mặc nhiên tin cậy bất kỳ người dùng hay thiết bị nào, mà phải xác minh từng yêu cầu truy cập dựa trên danh tính, quyền hạn và bối cảnh cụ thể.
Cách tiếp cận này cần được mở rộng tới khách hàng và từng giao dịch, thông qua việc liên kết tài khoản với thiết bị đã đăng ký, áp dụng phương thức xác thực không cần mật khẩu theo chuẩn FIDO2 và bảo đảm thông tin khách hàng xác nhận khớp với nội dung giao dịch thực tế.
Đối với nguy cơ giả mạo sinh trắc học bằng AI, đại diện FPT đề xuất nghiên cứu bổ sung năng lực phát hiện tấn công tiêm dữ liệu sinh trắc học (IAD), bên cạnh khả năng phát hiện giả mạo trình diện (PAD), nhằm tăng cường khả năng bảo vệ hệ thống xác thực trước các phương thức tấn công mới.
Thứ hai, kết nối các hệ thống an ninh mạng và chống gian lận. Hiện nay, ngân hàng có thể vận hành nhiều hệ thống chuyên biệt như trung tâm điều hành an ninh mạng (SOC), hệ thống phát hiện gian lận (Fraud Detection) và hệ thống phòng chống rửa tiền (AML).
Nếu các hệ thống này hoạt động riêng rẽ, ngân hàng có thể bỏ lỡ mối liên hệ giữa dấu hiệu xâm nhập, đăng nhập bất thường và giao dịch đáng ngờ. Việc kết nối dữ liệu, đối chiếu các tín hiệu theo thời gian thực sẽ giúp hình thành bức tranh rủi ro toàn diện, rút ngắn thời gian phát hiện và ứng phó với các cuộc tấn công, lừa đảo.
Thứ ba, ứng dụng AI vào giám sát và ứng cứu an ninh mạng. FPT đang phát triển định hướng SOC ứng dụng AI nhằm hỗ trợ phân tích cảnh báo, điều tra và xử lý sự cố. Công nghệ này có thể tổng hợp lượng lớn dữ liệu, nhận diện dấu hiệu đáng chú ý và đề xuất phương án xử lý để chuyên gia đưa ra quyết định nhanh hơn.
Tuy nhiên, theo định hướng được chia sẻ tại sự kiện, việc ứng dụng AI cần đi kèm cơ chế kiểm soát phù hợp. Những hành động có mức độ ảnh hưởng cao cần được giám sát và có sự phê duyệt của chuyên gia khi cần thiết.
FPT hiện hỗ trợ hơn 100 ngân hàng và tổ chức tài chính trong nước, quốc tế thông qua hệ sinh thái công nghệ gồm AI, Cloud, hạ tầng AI, an ninh mạng, tự động hóa thông minh và quản trị dữ liệu. Trong hệ sinh thái giải pháp Made by FPT, AI-Powered SOC là nền tảng trung tâm điều hành an ninh mạng ứng dụng AI Agent, hỗ trợ giám sát an ninh và phát hiện mối đe dọa đối với hệ thống thông tin.
Trong bối cảnh AI vừa mở ra cơ hội đổi mới dịch vụ, vừa tạo thêm những phương thức tấn công phức tạp, việc kết hợp bảo mật danh tính, chia sẻ dữ liệu cảnh báo và tự động hóa giám sát được xem là hướng tiếp cận quan trọng để nâng cao độ tin cậy và khả năng chống chịu số của ngành ngân hàng.
