Kỹ năng nhận diện chiêu trò lừa đảo trên không gian mạng vào dịp lễ cuối năm

CÁC HÌNH THỨC, CHIÊU TRÒ LỪA ĐẢO PHỔ BIẾN DỊP LỄ CUỐI NĂM

1. Lừa đảo khuyến mại, giảm giá và xả hàng cuối năm

Đây là chiêu trò phổ biến nhất trong mùa lễ hội vào những dịp cuối năm. Kẻ gian lập website, fanpage hoặc tài khoản mạng xã hội giả mạo các thương hiệu lớn, sàn thương mại điện tử, siêu thị, hãng thời trang, điện máy,… với giao diện gần giống trang chính thức. Các chương trình “giảm giá sốc 70 đến 90%”, “flash sale cuối năm”, “ưu đãi chỉ trong 24 giờ” được sử dụng để tạo cảm giác khan hiếm, thúc đẩy người dùng nhanh chóng đặt hàng. Khi người dùng bấm vào đường link và nhập thông tin đăng nhập, thẻ ngân hàng hoặc mã OTP, toàn bộ dữ liệu sẽ bị thu thập và lợi dụng để chiếm đoạt tiền.

2. Giả mạo đơn vị vận chuyển và thông báo giao hàng

Cuối năm là thời điểm số lượng đơn hàng tăng đột biến, khiến nhiều người dễ tin vào các thông báo giao nhận. Các đối tượng lừa đảo gửi tin nhắn hoặc gọi điện tự xưng là nhân viên bưu chính, công ty giao hàng, thông báo đơn đang bị giữ, sai địa chỉ, thiếu phí hoặc cần xác nhận gấp trước khi hoàn hàng. Tin nhắn thường kèm theo đường link dẫn tới trang giả mạo yêu cầu nhập thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng hoặc mã xác thực. Chỉ cần người dùng sơ suất thao tác, tài khoản có thể bị chiếm đoạt ngay lập tức.

3. Lừa đảo trúng thưởng, hoàn tiền, quà tri ân dịp lễ

Các thông báo, tin nhắn “trúng thưởng cuối năm”, “quà tri ân khách hàng”, “hoàn tiền mua sắm dịp lễ” được phát tán rộng rãi qua email, mạng xã hội và tin nhắn. Đối tượng lừa đảo thường yêu cầu người nhận đóng một khoản phí nhỏ, thuế, đăng nhập đường link lạ hoặc cung cấp thông tin cá nhân để hoàn tất thủ tục nhận quà. Trên thực tế, sau khi chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin, người dùng không nhận được bất kỳ phần thưởng nào mà dữ liệu cá nhân còn có thể bị chiếm đoạt để tiếp tục phục vụ các hành vi lừa đảo khác.

4. Giả mạo cơ quan, ngân hàng và tổ chức uy tín

Một số đối tượng giả danh cơ quan nhà nước, ngân hàng, tổ chức tài chính hoặc lãnh đạo doanh nghiệp để yêu cầu người dùng cập nhật thông tin, xác minh tài khoản, xử lý sự cố liên quan đến thuế, bảo hiểm hoặc giao dịch cuối năm. Các cuộc gọi thường mang tính chất khẩn cấp, gây áp lực tâm lý nhằm khiến nạn nhân vội vàng làm theo hướng dẫn mà không kịp kiểm chứng.

5. Lừa đảo đầu tư, kiếm tiền nhanh trước Tết

Cuối năm, nhu cầu tăng thu nhập để chi tiêu dịp lễ, Tết tăng cao, tạo điều kiện cho các mô hình đầu tư, đa cấp, tài chính ảo nở rộ. Các đối tượng quảng cáo lợi nhuận cao, cam kết “không rủi ro”, “lãi nhanh trong vài ngày”. Ban đầu, nạn nhân có thể được trả lãi nhỏ để tạo lòng tin, sau đó bị dụ nạp thêm tiền và mất toàn bộ khi đối tượng ngừng liên lạc.

6. Chiếm đoạt tài khoản mạng xã hội, email

Các đường link giả mạo với nội dung chúc mừng năm mới, cảnh báo vi phạm tài khoản, xác minh bảo mật hoặc video, hình ảnh hấp dẫn được gửi cho người dùng. Khi nạn nhân đăng nhập theo yêu cầu, tài khoản sẽ bị chiếm quyền kiểm soát và tiếp tục bị lợi dụng để lừa đảo bạn bè, người thân trong danh sách liên hệ.

Thực tế cho thấy, các chiêu trò lừa đảo dịp lễ cuối năm không chỉ đa dạng mà còn liên tục thay đổi, bám sát thói quen và tâm lý người dùng. Việc nhận diện rõ từng hình thức lừa đảo là bước quan trọng giúp người dân, doanh nghiệp chủ động phòng tránh, hạn chế rủi ro và bảo vệ an toàn thông tin, tài sản trong giai đoạn cao điểm cuối năm.

DẤU HIỆU NHẬN BIẾT CÁC CHIÊU TRÒ LỪA ĐẢO TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG

Để phòng tránh hiệu quả các hành vi lừa đảo, người dùng cần trang bị khả năng nhận diện sớm những dấu hiệu bất thường trong quá trình giao dịch, trao đổi thông tin trên môi trường số. Trên thực tế, dù thủ đoạn có thay đổi tinh vi đến đâu, các chiêu trò lừa đảo trên không gian mạng vẫn thường bộc lộ một số đặc điểm chung sau:

– Thông tin mang tính khẩn cấp, tạo áp lực tâm lý: Các đối tượng lừa đảo thường sử dụng những thông điệp như “xử lý ngay”, “chỉ còn vài phút”, “nếu không xác nhận sẽ bị khóa tài khoản”, “đơn hàng sắp bị hủy”,… nhằm khiến người dùng hoảng sợ, mất bình tĩnh và làm theo hướng dẫn mà không kịp kiểm tra.

– Ưu đãi quá hấp dẫn so với mặt bằng chung: Những lời mời chào giảm giá cực sâu, quà tặng giá trị lớn, trúng thưởng dễ dàng hoặc lợi nhuận đầu tư cao bất thường thường không phản ánh đúng thực tế. Các chương trình khuyến mại chính thống luôn có điều kiện, thời gian và thông tin rõ ràng, trong khi lừa đảo thường đánh vào tâm lý “ham rẻ” hoặc mong muốn kiếm tiền nhanh.

– Đường link, website và tài khoản có dấu hiệu giả mạo: Nhiều trang web lừa đảo có tên miền gần giống với website chính thức nhưng bị thay đổi một vài ký tự, thêm dấu gạch, số hoặc đuôi lạ. Tương tự, các tài khoản mạng xã hội giả mạo thường mới tạo, ít thông tin, ít tương tác hoặc sao chép hình ảnh, nội dung từ trang chính thức.

– Yêu cầu cung cấp thông tin nhạy cảm: Bất kỳ yêu cầu nào đòi hỏi người dùng cung cấp mật khẩu, mã OTP, mã xác thực hai lớp, thông tin thẻ ngân hàng, ví điện tử hoặc giấy tờ cá nhân đều tiềm ẩn nguy cơ lừa đảo. Các tổ chức uy tín, ngân hàng và sàn thương mại điện tử không bao giờ yêu cầu khách hàng cung cấp các thông tin này qua tin nhắn, email hay đường link lạ.

– Phương thức thanh toán không minh bạch: Các đối tượng lừa đảo thường yêu cầu chuyển tiền qua tài khoản cá nhân, ví điện tử không rõ nguồn gốc, thẻ cào hoặc các hình thức khó truy vết. Việc từ chối các phương thức thanh toán an toàn, có bảo vệ người mua là dấu hiệu cảnh báo rõ ràng.

KỸ NĂNG NHẬN DIỆN VÀ PHÒNG TRÁNH LỪA ĐẢO HIỆU QUẢ

1. Không vội vàng trước mọi yêu cầu khẩn cấp

Kỹ năng quan trọng nhất là không hành động vội vàng. Khi nhận được thông báo khóa tài khoản, trúng thưởng, giao dịch bất thường hoặc ưu đãi “chỉ trong thời gian ngắn”, người dùng cần dừng lại, bình tĩnh xem xét và không làm theo ngay lập tức. Việc chủ động tạo một “khoảng dừng” giúp tránh rơi vào bẫy tâm lý mà kẻ gian thường lợi dụng.

2. Xác minh thông tin qua kênh chính thức

Luôn kiểm tra thông tin từ website, ứng dụng hoặc tổng đài chính thức của ngân hàng, sàn thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển. Không truy cập đường link gửi qua tin nhắn, email hoặc mạng xã hội khi chưa kiểm chứng. Khi cần, hãy chủ động đăng nhập trực tiếp vào ứng dụng hoặc gọi tới số hotline được công bố công khai.

3. Kiểm tra kỹ địa chỉ website và tài khoản trực tuyến

Người dùng cần hình thành thói quen quan sát kỹ tên miền, chứng chỉ bảo mật (https), giao diện website và thông tin liên hệ. Với mạng xã hội, nên kiểm tra dấu xác thực, lịch sử hoạt động, số lượng người theo dõi và mức độ tương tác của tài khoản trước khi trao đổi hoặc giao dịch.

4. Bảo vệ chặt chẽ thông tin cá nhân và dữ liệu xác thực

Tuyệt đối không chia sẻ mật khẩu, mã OTP, mã xác thực hai yếu tố, thông tin thẻ ngân hàng, ví điện tử hay giấy tờ cá nhân dưới bất kỳ hình thức nào. Kích hoạt xác thực đa yếu tố (MFA) cho các tài khoản quan trọng và sử dụng mật khẩu mạnh, khác nhau cho từng dịch vụ để hạn chế nguy cơ bị chiếm đoạt.

5. Ưu tiên phương thức thanh toán an toàn

Chỉ thực hiện thanh toán trên các nền tảng uy tín, có cơ chế bảo vệ người mua và lịch sử giao dịch rõ ràng. Tránh chuyển tiền trực tiếp vào tài khoản cá nhân không rõ danh tính, không sử dụng các hình thức thanh toán khó truy vết như thẻ cào, tiền điện tử khi không thực sự cần thiết.

6. Trang bị kiến thức và công cụ bảo mật cơ bản

Cài đặt phần mềm bảo mật, cập nhật hệ điều hành và ứng dụng thường xuyên để vá lỗ hổng. Bật cảnh báo giao dịch ngân hàng, theo dõi biến động tài khoản và kiểm tra định kỳ lịch sử đăng nhập để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường.

7. Chủ động chia sẻ và cảnh báo cho cộng đồng

Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo, người dùng nên thông báo cho người thân, đồng nghiệp và báo cáo tới cơ quan chức năng hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ. Việc chia sẻ thông tin cảnh báo không chỉ giúp bảo vệ bản thân mà còn góp phần hạn chế sự lan rộng của các chiêu trò lừa đảo trong cộng đồng.

KẾT LUẬN

Có thể nói, dịp lễ cuối năm vừa là thời điểm sôi động của mua sắm và giao dịch số, vừa là “mùa cao điểm” của các hoạt động lừa đảo trên không gian mạng. Việc trang bị kiến thức, kỹ năng nhận diện và thói quen sử dụng dịch vụ số an toàn không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu thiết yếu đối với mỗi cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp. Chỉ khi luôn giữ sự tỉnh táo, chủ động kiểm tra – xác minh thông tin và tuân thủ các nguyên tắc an toàn thông tin cơ bản, người dùng mới có thể tự bảo vệ mình trước các rủi ro tiềm ẩn. Sự cảnh giác của mỗi người, cùng với tinh thần chia sẻ và phối hợp trong cộng đồng, sẽ góp phần xây dựng một môi trường không gian mạng an toàn, lành mạnh hơn trong những dịp lễ cuối năm và cả trong đời sống số lâu dài.